لغو آزمون‌های پزشکی

اتفاقی که افتاد فقط تغییر در نحوه برگزاری امتحان نیست. موضوع رابطه «مدیریت بحران» و «حفظ استانداردهای آموزش پزشکی» است. استانداردهایی که طی چند سال آینده کیفیت خدمات بهداشتی و درمانی کشور بر اساس آن سنجیده می شود.

ماجرا از آنجا شروع شد که مجموعه ای از شرایط خاص با عواقب جنگ و تقاضای گسترده برخی از دانشجویان مبنی بر لغو امتحانات جامع، روند تصمیم گیری در وزارت بهداشت را تغییر داد. در پایان آزمون ها لغو شد و رئیس وزارت بهداشت اعلام کرد که گروهی از دانش آموزان در صورت کسب حداقل معدل تجمعی بدون آزمون پذیرش می شوند و سایر دانش آموزان در آزمون شهریور شرکت می کنند.

در نگاه اول، این تصمیم ممکن است پاسخی منطقی به یک موقعیت استثنایی باشد. اما در کنار این، سوال مهمتری شکل گرفت؛ آیا آموزش پزشکی راه حلی جز تغییر نظام ارزشیابی دانشجو برای مقابله با بحران ندارد؟

آزمون فقط یک آزمون نیست

شاید خیلی ها فکر کنند که امتحانات علوم پایه و آزمون های پیش آموزشی فقط یک امتحان نهایی برای یک مدرک است، اما در ساختار آموزش پزشکی این امتحانات نقش مهم تری دارند.

دانشگاه های علوم پزشکی کشور از نظر روش تدریس، روش ارزشیابی، سخت گیری اساتید و حتی استانداردهای نمره دهی یکسان نیستند. در چنین حالتی، معدل دانشجو در یک دانشگاه لزوماً معادل معدل دانشگاه دیگر نیست. آزمون‌های ملی به‌طور خاص برای کاهش این تفاوت‌ها طراحی شده‌اند تا همه دانش‌آموزان، صرف‌نظر از جایی که درس می‌خوانند، با یک استاندارد مشترک اندازه‌گیری شوند.

به همین دلیل است که برخی از اعضای هیئت علمی معتقدند جایگزینی معدل به جای آزمون صرفاً یک تصمیم اجرایی نیست، بلکه تغییری در فلسفه نظام ارزشیابی آموزش پزشکی است.

دکتر سمعان شیخی، جراح عمومی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی البرز می گوید: آزمون های سراسری فراتر از ابزار حذف دانش آموزان، نقش حفظ استانداردهای آموزشی را ایفا می کنند و تغییرات مکرر آن می تواند به تدریج اعتماد به نظام ارزشیابی را کاهش دهد.

در واقع، این آزمون‌ها نه تنها عملکرد دانش‌آموزان را اندازه‌گیری می‌کنند. همچنین یکی از معدود ابزارهای سنجش کیفیت آموزش در دانشگاه های مختلف است.

تصمیم امروز یا مدل فردا؟

البته نمی توان شرایط اتخاذ این تصمیم را نادیده گرفت. قطع برنامه های آموزشی، شرایط ناشی از جنگ و نگرانی از تاخیر در روند آموزشی دانش آموزان، تصمیم گیری را برای سیاست گذاران آموزشی با مشکل مواجه کرد.

معاون آموزشی وزارت بهداشت نیز در بخشنامه های خود تاکید کرد که هدف از این تصمیم کاهش فشار روانی بر دانش آموزان و جلوگیری از طولانی شدن روند آموزشی است.

با این حال، برخی از کارشناسان معتقدند که چالش اصلی از جایی شروع می شود که تصمیمات اضطراری به اقدامات افزایشی تبدیل می شوند. به گفته آنها، سیاست آموزشی باید بتواند تعادلی بین انعطاف پذیری در شرایط بحران و حفظ استانداردهای علمی ایجاد کند.

این نگرانی زمانی قوی تر می شود که تجربیات سال های گذشته را مرور کنیم. در زمان همه‌گیری کرونا، برخی معاینات پزشکی با تغییر زمان یا روش انجام آن مواجه شد و اکنون بار دیگر بحران دیگری نظام ارزیابی را تحت تأثیر قرار داده است.

استانداردهایی که به آرامی تغییر می کنند

منتقدان تصمیم اخیر معتقدند موضوع اصلی لغو نشدن آزمون است. بلکه تکرار الگویی است که ممکن است در بحران های بعدی دوباره تکرار شود.

دکتر حسین بیهاری، متخصص چشم معتقد است در چنین شرایطی داشتن استاندارد ملی برای سنجش دانش بیش از گذشته اهمیت می یابد.

به گفته وی، آزمون های جامع یکی از ابزارهای حفظ کیفیت آموزشی است که کاهش نقش آن می تواند در بلندمدت استانداردهای آموزشی را تحت تاثیر قرار دهد.

از سوی دیگر عملکرد وزارت بهداشت در سایر آزمون های سراسری مانند آزمون دستیاری نشان می دهد که اصل برگزاری آزمون های استاندارد همچنان مورد تاکید این وزارتخانه است. این مشکل این سوال را مطرح می‌کند که چرا باید رویکرد متفاوتی در مورد آزمون‌های علوم پایه و پیش‌آموزشی اتخاذ کرد؟

آیا آموزش پزشکی برای بحران ها نقشه راه دارد؟

سوالی که در پی رهنمودهای اخیر مطرح شده این است که آیا نظام آموزش پزشکی برنامه و چارچوب خاصی برای شرایط اورژانسی دارد یا با توجه به هر بحرانی تصمیم گیری می شود؟ تغییرات متعدد در روند برگزاری آزمون‌های علوم پایه و تجربی، از تعویق و لغو تا جایگزینی شرط معدل برای برخی از دانش‌آموزان، اهمیت ایجاد دستورالعمل‌های شفاف مدیریت بحران را برجسته کرده است.

از سوی دیگر، از سرگیری برخی از آزمون های سراسری نشان می دهد که وزارت بهداشت همچنان علاقه مند به حفظ استانداردهای آموزشی است. با این حال، بسیاری از کارشناسان معتقدند که ثبات در سیاست گذاری و ارائه مکانیسم های خاص برای شرایط خاص می تواند از دانش آموزان حمایت کند و نگرانی ها در مورد سیستم ارزیابی را کاهش دهد.

فراتر از آزمایش

جایگزینی شرط بندی برای گروهی از دانش آموزان ممکن است تصمیمی موقتی و متناسب با شرایط خاص کشور باشد، اما اهمیت این موضوع فراتر از دوره تعمیم یا امتحان است. کیفیت آموزش پزشکی با کیفیت خدمات پزشکی آینده ارتباط مستقیم دارد و نظام ارزیابی یکی از مهمترین ابزارهای حفظ این کیفیت محسوب می شود.

بنابراین، کارشناسان تاکید می کنند که اگرچه تصمیمات اضطراری در برخی موارد اجتناب ناپذیر است، اما بهتر است که به یک روش دائمی تبدیل نشود. مهمترین نکته ایجاد تعادل بین مدیریت بحران و حفظ استانداردهای آموزشی است تا کیفیت آموزش پزشکی در درازمدت تحت تاثیر شرایط بخشی قرار نگیرد.